تکنولوژی True-Sun، طیف نوری شبیه نور خورشید
تکنولوژی True-Sun، طیف نوری شبیه نور خورشید
نور طبیعی روز یکی از مهمترین عوامل محیطی مؤثر بر زندگی انسان است. بدن انسان طی میلیونها سال با چرخه منظم روشنایی روز و تاریکی شب سازگار شده و بسیاری از فرایندهای فیزیولوژیک، از چرخه خواب و بیداری گرفته تا سطح هوشیاری و ترشح برخی هورمونها، تحت تأثیر نور قرار دارند.
با این حال، بخش قابل توجهی از زندگی امروز در فضاهای داخلی سپری میشود؛ محیطهایی که نور مورد نیاز خود را عمدتاً از منابع مصنوعی دریافت میکنند. این موضوع در فضاهای درمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند، زیرا بیماران ممکن است ساعتها یا حتی روزها در محیطهای داخلی و دور از نور طبیعی روز حضور داشته باشند.
در چنین شرایطی، کیفیت نور تنها به میزان روشنایی یا دمای رنگ محدود نمیشود. ساختار طیف نوری، شدت نور، زمان دریافت نور و نحوه تابش آن نیز میتوانند در کیفیت تجربه بصری و پاسخهای غیرتصویری بدن به نور نقش داشته باشند.
یکی از رویکردهای جدید در طراحی منابع نوری، توسعه طیفهایی است که از نظر توزیع انرژی در طول موجهای مختلف، به نور طبیعی روز نزدیکتر باشند.
نورانه نیز با استفاده از تکنولوژی True-Sun این رویکرد را در برخی از چراغهای خود به کار گرفته است؛ فناوریای که با هدف ارائه طیف نوری شبیه نور طبیعی روز توسعه یافته است.
طیف LED های 4000 کلوین با تکنولوژی True-Sun
طیف نوری شبیه نور خورشید چیست؟
برای درک مفهوم طیف نوری شبیه نور خورشید، ابتدا باید تفاوت میان دمای رنگ و طیف نوری را در نظر گرفت.
دمای رنگ همبسته یا CCT، که با واحد کلوین (K) بیان میشود، مشخص میکند نور از نظر ظاهر بصری گرم، خنثی یا سرد به نظر برسد.
برای مثال، نور 2700K معمولا گرم و متمایل به زرد است، در حالی که نور 4000K ظاهر خنثیتری دارد و نورهای بالاتر از 5000K به نور روز در ساعات روشن نزدیکتر به نظر میرسند.
اما دو منبع نور میتوانند CCT یکسانی داشته باشند و در عین حال طیف نوری کاملا متفاوتی ارائه دهند. این تفاوت با بررسی Spectral Power Distribution یا SPD بهتر مشخص میشود. SPD نشان میدهد انرژی نوری یک منبع در طول موجهای مختلف چگونه توزیع شده است. بنابراین، وقتی از «طیف نوری شبیه نور خورشید» صحبت میکنیم، منظور صرفا انتخاب یک دمای رنگ خاص نیست؛ بلکه ساختار طیف و نحوه توزیع انرژی در طول موجهای مختلف نیز اهمیت دارد.
در فناوری True-Sun، هدف این است که کیفیت طیف نور مصنوعی به نور طبیعی روز نزدیکتر شود و در کنار کیفیت بصری مناسب، زمینه مناسبی برای استفاده از نور در فضاهای انسانمحور فراهم شود.
چرا طیف نور اهمیت دارد؟
چشم انسان فقط یک سیستم دریافت تصویر نیست. نور پس از ورود به چشم علاوه بر ایجاد بینایی، از طریق سلولهای حساس به نور در شبکیه میتواند اطلاعات مربوط به شرایط روشنایی محیط را به سیستم عصبی منتقل کند.
در میان این گیرندهها، سلولهای گانگلیونی حساس به نور شبکیه یا ipRGCs نقش مهمی در پاسخهای غیرتصویری نور دارند. این سلولها بهویژه به طول موجهای کوتاهتر حساساند و از طریق مسیرهای عصبی با سیستم تنظیم ریتم شبانهروزی بدن ارتباط دارند. به همین دلیل، نور در زمانهای مختلف روز میتواند بر میزان هوشیاری، زمانبندی خواب و برخی فرایندهای هورمونی تأثیر بگذارد.
یکی از هورمونهای مهم در این چرخه ملاتونین است که با تنظیم چرخه خواب و بیداری ارتباط دارد. نور در ساعات نامناسب، بهخصوص در شب، میتواند روند طبیعی افزایش ملاتونین را تحت تأثیر قرار دهد. از طرف دیگر، کورتیزول که در تنظیم هوشیاری و پاسخ بدن به فعالیت روزانه نقش دارد، نیز با چرخه شبانهروزی ارتباط دارد.
به همین دلیل، طراحی روشنایی در فضاهایی که افراد مدت زیادی در آن حضور دارند، بهتر است فقط بر تأمین مقدار مشخصی لوکس تمرکز نکند و زمان، طیف، جهت و نحوه کنترل نور را نیز در نظر بگیرد.
تغییرات هورمون ملاتونین و کورتیزول در طول شبانه روز
ترکیب طیف نور مناسب و نورپردازی دینامیک
نور طبیعی در طول روز ثابت نیست. از صبح تا ظهر و سپس عصر، شدت، رنگ و ویژگیهای طیفی نور روز تغییر میکند. بنابراین، اگر هدف طراحی روشنایی نزدیک به الگوی طبیعی روز باشد، تنها استفاده از یک منبع با طیف مناسب کافی نیست.
در اینجا سیستمهای روشنایی دینامیک و Tunable White میتوانند نقش مهمی داشته باشند.
در راهکار VIRA HCL نورانه، چراغهای دارای قابلیت TW میتوانند دمای رنگ نور را بهصورت پیوسته در بازهای حدود 2700 تا 6500 کلوین تغییر دهند و همزمان شدت نور نیز قابل تنظیم باشد. به این ترتیب، امکان ایجاد سناریوهایی نزدیکتر به تغییرات نور روز در طول ساعات مختلف فراهم میشود.
ترکیب این دو رویکرد میتواند پایه مناسبی برای طراحی روشنایی انسانمحور در فضاهای داخلی باشد.
تفاوت True-Sun با روشنایی انسانمحور
گاهی مفهوم طیف نوری شبیه نور خورشید با Human Centric Lighting یا HCL یکسان در نظر گرفته میشود، در حالی که این دو مفهوم دقیقا یکسان نیستند.
True-Sun به کیفیت و ساختار طیف نوری منبع نور مربوط است.
در مقابل، روشنایی انسانمحور بیشتر به نحوه استفاده از نور برای پاسخگویی به نیازهای بصری، زیستی و رفتاری انسان توجه دارد. در این رویکرد، علاوه بر طیف، عواملی مانند شدت نور، زمانبندی، مدت مواجهه و جهت تابش نیز اهمیت دارند.
به همین دلیل، یک سیستم روشنایی میتواند از منبع نوری با طیف مناسب استفاده کند، اما همچنان برای دستیابی به یک برنامه روشنایی انسانمحور به سیستم کنترل و تغییرات زمانی نور نیاز داشته باشد.
اهمیت فناوری True-Sun در فضاهای درمانی
بیمارستانها و مراکز درمانی از جمله محیطهایی هستند که کیفیت نور در آنها اهمیت ویژهای دارد. بیماران ممکن است برای مدت طولانی در اتاقهای بدون دسترسی کافی به نور طبیعی حضور داشته باشند و کارکنان درمان نیز در طول شبانهروز در محیطهای داخلی فعالیت کنند. بنابراین انتخاب منبع نور مناسب تنها یکی از بخشهای طراحی است و باید در کنار معماری فضا، نور طبیعی، کنترل روشنایی و نیازهای کاربران انجام شود.
تکنولوژی True-Sun نورانه با ارائه طیف نوری شبیه نور طبیعی روز، در چراغهایی که برای فضاهای درمانی طراحی میشوند میتواند به ایجاد کیفیت نوری طبیعیتر کمک کند.
روشنایی سالم و با اثرات بیولوژیک مثبت این محصولات بدلیل محدود بودن طیف آبی مضر در مقایسه با سایر LED های موجود، از خستگی چشم جلوگیری کرده و اثرات مثبتی در سطح هورمون های خواب و هشیاری (ملاتونین-کورتیزول)، خواب عمیق و تسریع در ریکاوری بیماران دارد.
در کنار آن، عواملی مانند شدت روشنایی، کنترل خیرگی، یکنواختی و سیستم کنترل نور باید متناسب با عملکرد هر فضا در نظر گرفته شوند.
جمع بندی
کیفیت نور در فضاهای درمانی فقط به میزان روشنایی محدود نمیشود؛ طیف نوری، رنگ نور، نحوه توزیع آن و تغییرات روشنایی در طول شبانهروز، همگی در شکلگیری یک محیط نوری مناسب نقش دارند. به همین دلیل، استفاده از نورهایی با طیف نزدیکتر به نور طبیعی روز میتواند یکی از رویکردهای مهم در طراحی روشنایی فضاهای درمانی باشد.
تکنولوژی True-Sun با تمرکز بر ایجاد طیفی شبیه به نور طبیعی خورشید، به دنبال ارتقای کیفیت نوری فضا و ارائه بازنمایی دقیقتر رنگهاست. این فناوری میتواند در کنار طراحی صحیح روشنایی، انتخاب شدت مناسب، کنترل خیرگی و توجه به نیازهای هر فضای درمانی، به ایجاد محیطی با کیفیت بصری بالاتر کمک کند.